TUSSEN SOCIALE CULTUREN
‘Ze noemen het ook wel een opleiding voor mensen die niet weten wat ze willen doen,’ zegt Adam. ‘Een beetje soft.’ Meteen reageren de anderen: ‘Maar dat klopt helemaal niet.’ Voor me zitten Hasan (20), Doris (18), Lotte (21) en Adam (18), studenten Sociaal Werk bij SUMMA, samen met hun docent Roy de Vries. Ze vertellen hoe ze in de praktijk leren werken: soms luchtig, soms zwaar, gericht op individu én samenleving. Kunst en cultuur spelen daarin een belangrijke rol.
‘Onze opleiding wordt best wel eens onderschat,’ zegt Hasan.
‘Je moet goed met taal zijn,’ vult Lotte aan.
‘En empathisch.’
‘Mensen écht aandacht geven,’ zegt Doris.
‘Hun ontwikkeling volgen en aantonen.’
Adam is even stil. ‘Sociaal werk,’ zegt hij dan,
‘is gewoon serieus werk.’
De klas bezoekt culturele plekken, volgt workshops en werkt aan projecten in wijken. Ze zijn dus vaak op pad. Doris lacht: ‘We krijgen soms gewoon een appje: kom hierheen.’ Eén ding is duidelijk: sociaal werk leer je niet alleen in een klaslokaal.
‘Je leert hoe je kunst en cultuur als middel inzet,’ zegt Lotte.
‘Om contact te maken,’ zegt Adam.
‘Of om mensen in beweging te krijgen,’ zegt Hasan.
Roy licht toe: ‘Het zijn manieren om binnen te komen bij mensen, zeker als praten alleen niet genoeg is.’ ‘Maar het geeft ook inspiratie,’ zegt Hasan.
‘In Helmond gaan we met jongeren werken aan een gezonde leefstijl,’ zegt Adam. ‘Met kickboksen en spel.’
‘Ja, ook sport heeft die functie,’ zegt Lotte.
‘Het gaat erom dat je iets praktisch gebruikt om verbinding te maken.’
‘Altijd wel ergens een raakvlak’
In uiteenlopende praktijkprojecten doen ze werkervaring op.
Adam vertelt: ‘Ik werkte met iemand die gezonder wilde leven. Hij wilde afvallen, maar het echte verhaal was dat hij zijn vader ver- loren had. Dan zit er meer achter iets kleins of simpels. Gedrag komt ergens vandaan.’
De anderen herkennen dit inzicht. Voor Doris zit de kracht van het vak in contact maken. ‘Ik had een gesprek met een man van 95,’ vertelt ze. ‘Over muziek. Ik ben zelf 18, maar we hadden meteen een klik. Hij vertelde over zijn favoriete stuk – klassiek - en zei: ga gewoon eens zitten en luisteren. Dat is helend. Wijze woorden, want dat kon ik me eerst niet voorstellen.’Lotte knikt: ‘Dat is mooi. Tussen mensen is altijd wel iets dat verbindt.’ ‘Klopt.’ zegt Doris. ‘Je vindt altijd wel ergens een raakvlak.’ Maar het werk is niet alleen mooi. ‘Mensen komen met heftige verhalen,’ zegt Adam.
‘Geweld, verlies.’ Even valt er een stilte.
‘Daar moet je wel tegen kunnen,’ zegt Lotte.
Hasan: ‘Ik sprak iemand met dementie. Zonder familie was hij echt helemaal alleen- Dat kwam binnen.’
Ook Lotte denkt terug aan een moment dat impact maakte. ‘Ik werkte met iemand van mijn eigen leeftijd,’ zegt ze. ‘Moeilijke thuis- situatie, financiële problemen. We hadden een klik en bouwden een vertrouwensband op. En precies dat vond ik moeilijk.’‘Dan komt het wel dichtbij,’ zegt Hasan. Lotte knikt. ‘Ja. Maar je moet ook professioneel blijven.’
Op zo’n moment is het belangrijk dat je het verschil kent tussen empathie en compassie, legt Roy uit. ‘Empathie is dat je je inleeft in iemand,’ zegt Doris. ‘Maar compassie is dat je jezelf niet verliest,’ vult Lotte aan. ‘Je moet jezelf beschermen. Anders houd je dit werk niet vol.’
Roy vat het samen: ‘Empathie houdt inder- daad inleven, of invoelen, in, en compassie gaat meer over meeleven of meevoelen.’ Na een korte stilte: ‘Soms is luisteren al genoeg.’
‘Als iemand zich gehoord voelt,’ zegt Doris, ‘is dat al heel veel.’
Werken in een complexe wereld
Op de vraag hoe zij zich hun toekomstige vak voorstellen, neemt Doris het woord. ‘De wereld wordt er niet per se beter op,’ zegt ze. ‘Er zijn problemen die diep zitten, trauma’s in gezinnen, in systemen. Maar je kunt wel echt verschil maken.’ ‘Wij kunnen dat verschil maken,’ zegt Adam. Hij weet al waar hij heen wil: ‘Ik zou graag in een azc werken. Daar is mentale onder- steuning hard nodig.
‘Bij jongeren die in criminaliteit terechtkomen, speelt het vaak al generaties lang,’ zegt Hasan. ‘Mijn doel is mensen helpen zelf- redzaam te worden.’
Wat Adam, Doris, Hasan en Lotte gemeen hebben, is niet alleen wat ze leren, maar ook hoe ze kijken. Naar mensen. Naar verhalen. Naar mogelijkheden.
Wat willen ze uitstralen?
‘Positiviteit,’ zegt Hasan.
‘Dat wij de toekomst zijn,’ zegt Adam.
Sociaal Werk leidt op tot het stap voor stap bouwen aan een wereld die meer aandacht, begrip en verbinding kent. Een socialere wereld.
Met hun klas bracht het viertal de ervarin- gen samen in een showcase bij Area51. Zo konden ze laten zien opgeleid te worden in het aanwezig zijn voor mensen die het nodig hebben. Zonder wegkijken, zonder zichzelf te verliezen. En vooral: positief. Ze wonnen de showcase. ‘We moesten dansen en zelfs rappen,’ lacht Adam. ‘Echt uit onze comfortzone komen,’ zegt Hasan. ‘We vragen dat van onze doelgroep, dus moeten we het zelf ook doen.’